لباس از عناصر نشان‌دهنده فرهنگ و هويت ملي گروه‌هاي انساني است، چرا كه فرهنگ عبارت است از "شیوه زندگی اعضا یک جامعه معین، عادات و رسوم آنها‌، همراه با کالاهای مادی که تولید می‌کنند" (گیدنز ،56:1989).
با توجه به این تعریف لباس را بايد پديده‌اي فرهنگي و مصداقي از عادات اجتماعي دانست كه در قالب كالايي اقتصادي نقشي جدي در هويت اعضاي يك جامعه و جريان امور آن ايفا مي‌كند.

انگيزه اصلي پديدآوردن پوشاك و جامه ناشي از نياز آدمي به محافظت از بدن خود در برابر عوارض طبيعي به ويژه گرما و سرما بوده است. انسان‌های اولیه از برگ درختان و پوست حیوانات به عنوان پوشش براي حفاظت از بدن خود در برابر سرما و گرما استفاده مي‌كرده‌اند. نوع پوشش انسان ها تحت تاثير عوامل مختلف قرار داشته است. مشير پور در مقاله خود با عنوان "تاریخ تحول لباس در ایران از آغاز تا اسلام" به برخي از اين عوامل اشاره مي‌كند. از نظر وي (مشیر پور 17:1345) "آب و هوا، کار و پیشه، جنگ و تحولات اجتماعی از عوامل موثر در لباس بوده است". به غیر از این عناصر "مراسم سنتی و فرهنگی نظیر مناسک مذهبی، جشن‌ها و سوگواری‌ها در نوع و شکل حتی رنگ پوشاک" تاثیر‌گذار شناخته شده است (متین ،12:1383).

سير تحول لباس
هنگامي كه هر وسيله زندگي از حد رفع نياز هاي ابتدايي و نخستين خود خارج شود حالت تفنن به خود مي‌گيرد و در طول زمان از شكل اوليه و صورت ساده خود بيرون آمده و وسيله هنر نمايي و ابراز سليقه مي‌شود. تن پوش آدميان نيز به مقتضاي اقليم زيست، درجه تمدن و فرهنگ، عقايد مذهبي و آداب و رسوم دستخوش دگرگوني‌هاي بي شمار و شگفت‌انگيزي شده است كه عوامل اجتماعي و اقتصادي و ارتباطي به ويژه سليقه و ابتكار توليدكنندگان و فروشندگان در تكامل و تنوع آن سهم به سزايي داشته است.

اقوام، نسل‌ها و گروه هاي مختلف اجتماعي براى معرفي خود مي‌توانند از طراحي لباس به عنوان نماد استفاده كنند و فرهنگ خودشان را ارائه دهند. انسان‌ها در زندگی اجتماعی خود، به منظور ایجاد ارتباط و رساندن پیام دلخواه از "نشانه"هایی استفاده می‌کند. یکی از مشهودترین این نشانه‌ها پوشاک است که زبان خاص خود را دارد و از ابزارهای کارآمد و موثر در پیشبرد هر گونه هویت‌سازی و هویت‌پردازی می باشد. (متین ،47:1383) در واقع كسي كه لباس خاصي برتن دارد ذهنيت‌ها و باورهاي قومي و فرهنگي يا تاريخي خود را بصورت فشرده در قالب آن پوشش خاص ابراز مي‌كند. امروزه هدف از پوشش لباس تنها حفاظت نیست بلکه به غیر از بعد زیبایی نشانگر شخصیت، هویت و تمكن مالي افراد هم است و به نوعی می توان گفت طبقه اجتماعی ، قدرت و نفوذ افراد را با زبان فصیح و شیوا پوشاك می‌توان فهمید.

تاريخچه لباس
ظهور لباس با مفهوم و شكل امروزي آن از مشرق زمين بوده است. البته در اين زمينه ترديدهايي نيز مطرح شده ولي آنچه كه مسلم است وجود شواهديست كه نشان دهنده پوشش اقوام ايلامي در 1350 قبل از ميلاد در اين سراي كهن است. "به شهادت آثاري كه از تمدن ايلامي به دست آمده لباس بابلي‌ها و آشوري‌ها بسيار متنوع و گوناگون بوده است . آنان لباسي به نام «كنديس» به تن مي‌كردند كه از پشم، كتان و ابريشم تهيه مي‌شد. كنديس موجود در اين دوران لباسي بود با آستين‌هاي گشاد كه به صورت پيلي‌هايي منظم در پشت بازو قرار مي‌گرفت. دامن اين لباس در جلو شكم يا در زير پهلوها چين مي‌خورد و به شكل پيلي‌هايي منظم در مي‌آمد. در زير اين لباس، پيراهن و شلوار زير و جوراب مي‌پوشيدند. براساس اعتقاد پژوهش‌گران، اين نخستين بار است كه در تاريخ، لباس زير، آن هم از نوع دوخته شده آن مطرح شده است‌‌."[سايت پارسيفا]

لباس ايرانيان باستان
در ايران باستان اقوام ایرانی كه از اعصار باستان اعتقاد به پوشیدگی و مستوری لباس داشته و ايرانيان «لباس كامل» به تن مي كرده اند. "لباس كامل متشكل از يك دامن بلند و تن پوشي با آستين هاي بلند بوده كه بر تن پيكره هاي پادشاهان و ملكه هاي ايلامي يافت شده است. مردان بلند پايه اجازه داشتند كنديس بر تن كنند كه آن را نيز پادشاه هديه مي داد.
بعدها كنديس جاي خود را به كتي داد كه روي شلوار پوشيده مي شد و به طور يقين منشاء كت و شلوار استاندارد امروزي مردان بوده است. هم چنين دختران و پسران در سن ازدواج (15 سالگي) موظف بودند كمربند تبرك يافته اي را به كمر ببندند. از زنان ايران باستان شمار اندكي تنديس به جاي مانده است و همين امر اظهار نظر در مورد پوشش آن ها را دشوار مي كند؛ زيرا زنان در زندگي اجتماعي شركت چنداني نداشته‌اند ولي نقش برجسته اي كه از سده پنجم پيش از ميلاد در دست است، يك ملكه را در پيراهن و شلواري كامل نشان مي دهد و احتمالا لباس زنان دوران هاي بعد نيز چنين بوده است."[منبع]

پارسيان لباس‌هايي مانند لباس هاي مردم امروزي بر تن مي كردند جز دو دست؛ باز گذاشتن هر يك از قسمت هاي بدن را خلاف ادب مي شمرده و براي ستر سر و پاي خود؛ از سربند يا كلاه و پاپوش استفاده مي كرده اند.

گفته مي شود بسياری از طرح های کنونی پوشاک؛ از جمله لباس های مربوط به دوچرخه سواری و اسب سواری از لباس های ايران باستان الهام گرفته شده است و پوشاک قبايل "كرد" و "لر" در ايران نيز تا حد زيادی ملهم از لباس های هخامنشيان و پارت ها است.
بيش تر مورخين چنين اظهار نظر كرده اند كه لباس مادها را هخامنشيان نيز مورد استفاده قرار داده اند.

"با قبول دین اسلام و تأكیدات رسول اکرم بیش از پیش بر پوشیدگی دقت می‌كردند، در گذار زمان تحت فشارهای گوناگون قرار گرفته‌اند. هجوم مغول نمونه‌ای از این فشارها مبنی بر حضور زن بدون پوشش در مجامع عمومی بود كه پس از قدرت گرفتن حكومت‌های شیعی چون سربداران و صفویان منتفی شد و زن ایرانی با پوشش همچنان به حضور خود در اجتماع پرداخت." [طراحى پارچه و لباس روايت آشكار و پنهان فرهنگ جامعه]

در ايران امروزي اقوام مختلف ايراني با توجه به فرهنگ ها و آداب و رسوم خاص خود داراي لباس هاي مخصوصي هستند. زنان روستايي و ده نشين، به ويژه زن ايلاتي و عشايري، بنابر ذوق ملي و روح زيباپسند خود و براي ايجاد تنوع و خوش‌آيندي در اقليم‌هاي خشك و يك نواخت، دشت‌ها و بيابان ها يا سرزمين‌هاي سبز و خرم و تطابق خود با محيط، در انتخاب شكل و رنگ پارچه جامه‌هاي خود، اغلب به رنگ هاي شاد و تركيب هاي زيبا و دل نواز روي مي‌آورند.

تهيه لباس مانند تهيه و مصرف هر كالاي مادي ديگر تابع وضعيت اقتصادي افراد و نيز نشانه اي از پايگاه اجتماعي آن هاست. تهيه لباس در قالب الگوهاي رفتاري متفاوتي اتفاق مي افتد. از يك سو مي توان به سخت گيري مطلق و "مشكل پسندي" و از سوي ديگر مي توان به ساده گيري و "بي مبالاتي" در انتخاب لباس اشاره كرد. تهيه لباس، در عين فردي بودن، تابع ارزش هاي اجتماعي هم هست و لذا بايد آن را عملي جمعي نيز دانست. در بسياري از موارد افراد در انتخاب لباس خود بيش از راحتي و توجه به كاركرد اصلي لباس، به موضوعاتي از جمله برازندگي آن يا نظر ديگران اهميت مي دهند. مد نيز به عنوان يكي از عواقب رشد صنايع جهاني فرهنگي و بنگاه هاي جهاني توليد پوشاك يكي از عوامل موثر در انتخاب لباس به نظر مي رسند.

يكي از مخاطرات رشد صنايع فرهنگي غرب و بويژه پديده جهاني شدن تغيير الگوهاي پوشاك در جوامع مختلف است. امروزه در بسياري از نقاط دنيا مي توان شاهد رواج شيوه هاي همسان شده و وارداتي لباس و كنار گذاشته شدن انواع پوشش هاي سنتي بود. اين موضوع دست كم حاكي از دو بعد بسيار مهم پوشاك است: بعد فرهنگي و بعد اقتصادي. رواج شيوه هاي جديد و دائما متغير پوشش ابزاري چند منظوره شده است كه از سويي هويت فرهنگي ساكنان مناطق و فرهنگ هاي مختلف را با همشكلي تهديد، و از سوي ديگر آن ها را به بازار مصرفي براي تامين منافع مالي شركت هاي عظيم توليد پوشاك تبديل مي كند.

کلیات تحقیق
در این گزارش با به کارگیری نظرسنجي تلفني و بدست آوردن آمارها، پردازش و تحلیل علمی آنها، سعی شده است تا به نحوه انتخاب و خريد لباس پاسخگويان دست يافت. این گزارش حاصل جمع آوری پاسخ 1177نفر از مردم تهران به پرسشنامه تهيه شده توسط واحد نظرسنجی تلفني مركز مطالعات و تحقيقات رسانه اي موسسه همشهري است. اين افراد به صورت تصادفي و بر اساس مراجعه به فهرست شماره تلفن ها (از 22000000 الي 88999999) انتخاب شدند. در اين گزارش نظر كساني كه تمايل به پاسخگويي به تمام پرسش هاي تحقيق را داشته اند، منعكس شده است.

اهداف تحقيق
هدف کلی این تحقیق دستیابی به مجموعه اطلاعاتي در خصوص نظر شهروندان تهراني درباره نحوه انتخاب و خريد لباس است.

روش نظرسنجي
در این پژوهش براي دستيابي به نظرات شهروندان تهراني ساكن در مناطق 22 گانه شهرداري از روش نظرسنجي تلفني استفاده شده است. حجم نمونه با توجه به جمعيت منطقه و با استفاده از "راهنماي مشتركان تلفن ثابت" [شركت مخابرات استان تهران، بهار 1385] و نمونه گيري تصادفي تعيين شده است. عددهاي داخل جداول گرد شده است.

جامعه نمونه
در تحقيق حاضر نمونه آماري شامل 1177 نفر از مردم تهران است لازم است ذكر شود كه از اين تعداد 64 درصد زن و 36 درصد مرد بودند.

زمان اجرای نظرسنجي
این نظرسنجی از تاريخ 27 تا 30 مرداد ماه 1386 توسط گروه نظرسنجي مركز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ای روزنامه همشهری انجام شده است.

پرسشنامه نظرسنجي
1. جنس
2. سن
3. تحصيلات
4. از نظر شما لباس مناسب چه لباسي است؟
5. مهمترين چيزي كه شما در انتخاب لباستان به آن توجه مي كنيد چيست؟( تا3 مورد)
6. شما در سال براي خريد لباستان تا چه حد هزينه مي كنيد؟
7. بيشتر لباس خود را آماده مي خريد يا مي دوزيد ؟
8. چرا؟
9. براي انتخاب لباس خود وسواس به خرج مي دهيد يا راحت خريد مي كنيد؟
10. در انتخاب و خريد لباس نظر ديگران تا‌ چه‌حد براي شما اهميت دارد ؟
11. نظر چه كسي؟

چكيده:
طرح نظرسنجي حاضر، ‌به منظور دست يافتن به نظر پاسخگويان نسبت نحوه انتخاب و خريد لباس به اجرا درآمده، يافته هاي اين طرح به قرار زير است:
64 درصد از پاسخگویان را زنان و36درصد را مردان تشکیل می دهند.
17 درصد پاسخگويان در گروه سني 25-21سال قرار دارند .
43درصد از پاسخگويان داراي مدرك تحصيلي ديپلم هستند.
49درصد از پاسخگويان پوشيدگي را ويژگي مهم لباس مناسب مي دانند.
16 درصد از پاسخگويان لباس خود را با توجه به كيفيت و جنس آن انتخاب مي كنند.
49درصد از پاسخگويان سالانه كمتر از 100 هزار تومان بابت تهيه لباس پرداخت مي كنند .
84 درصد از پاسخگويان لباس خود را آماده خريداري مي كنند.
دليل70 درصد از پاسخگوياني كه لباس آماده خريداري مي كنند راحتي و صرفه اقتصادي آن است.
46 درصد از پاسخگويان با وسواس زياد لباس خود را انتخاب مي كنند.
43درصد از پاسخگويان در انتخاب لباس خود اصلا به نظر ديگران اهميت نمي دهند.
از ميان پاسخگوياني به نظر ديگران را در انتخاب لباس خود اهميت مي دهند 42 درصد نظر همسرشان را در اين زمينه مهم مي دانند.